Çfarë thotë Karl Gustav Jungu dhe “Tjetrin” brenda nesh, për gjuhë e ëndrrave, si ura drejt vetes sonë të panjohur. Ai në “Kuptimi i Psikologjisë për Njeriun Modern” shkruan se “Tek secili prej nesh ekziston një tjetër që nuk e njohim. Ai na flet në ëndrra dhe na tregon se sa ndryshe na sheh nga mënyra se si e shohim veten. Prandaj, kur e gjejmë veten në situata të vështira për të cilat nuk ka zgjidhje, ai ndonjëherë mund të ndezë një dritë tek ne që ndryshon rrënjësisht qëndrimin tonë – pikërisht qëndrimin që na çoi në situatën e vështirë.”
Ideja qendrore që Jung sjell këtu është shqetësuese dhe çliruese njëkohësisht. Brenda çdo personi ekziston një qenie psikike që nuk përkon me atë që ne quajmë “unë”. Ky “tjetër” nuk është një armik, as thjesht një depozitë kujtimesh të shtypura, siç e kuptonte Frojdi të pavetëdijshmen. Për Jungun, ai është një qendër autonome kuptimi, e cila vëzhgon, vlerëson dhe reagon ndaj jetës sonë të përditshme nga një këndvështrim që ndryshon rrënjësisht nga ai i vetëdijes.
Kur Jung thotë se ky tjetër “na tregon se sa ndryshe na sheh”, po flet për atë që ai e quajti funksioni kompensues i ëndrrave. Vetëdija jonë, sipas tij, priret të ngushtohet, zgjedhim një identitet, një rol, një grup vlerash, dhe i qëndrojmë besnikë atij zgjedhjeje deri në pikën ku bëhet e njëanshme. E pavetëdijshmja, si sistem vetërregullues, prodhon imazhe ëndrrash që sjellin pikërisht atë që mungon në qëndrimin tonë të vetëdijshëm, jo për të na kundërshtuar, por për të rivendosur ekuilibrin psikik.
Kjo shpjegon pse ëndrrat shpesh na befasojnë ose na trazojnë, ato nuk na pasqyrojnë siç e shohim veten, por siç nuk e shohim ne veten.
Pse ëndrrat “nuk gënjejnë” por janë të vështira për t’u kuptuar?
Vërejtja jote se ëndrrat nuk mashtrojnë në përdorimin e simboleve, por janë të vështira për t’u interpretuar, prek një dallim thelbësor te Jung. Gjuha e ëndrrës nuk është një kod që fsheh një kuptim të vetëm “të vërtetë” pas një perdeje, siç mendonte Frojdi me interpretimin simbolik fiks (p.sh. çdo objekt i zgjatur = falus). Për Jungun, simboli i ëndrrës është vetë mesazhi, në formën më të pasur që mund të marrë. Ai e quajti këtë qasje “amplifikim”, jo zbërthim të simbolit në një ekuivalent racional, por zgjerim të tij përmes paraleleve mitologjike, kulturore dhe personale, derisa kuptimi të dalë vetë në sipërfaqe.
Vështirësia qëndron pikërisht këtu. Simboli flet një gjuhë jo-lineare, shpesh paradoksale, ndërsa vetëdija jonë ditore funksionon me logjikë kauzale dhe gjuhë koncize. Vetë fakti që Jung, njohësi më i thellë i kësaj gjuhe, e pranonte vështirësinë e vet për të interpretuar ëndrrat e tij, tregon një modesti metodologjike të rëndësishme, askush nuk ka “çelësin” universal të simbolikës onirike, sepse simboli është gjithmonë personal aq sa është universal (arketipal).
Pjesa më e fuqishme e citatit është ideja që kuptimi i një ëndrre mund të “ndezë një dritë” që ndryshon qëndrimin, pikërisht qëndrimin që na çoi në situatën pa rrugëdalje. Këtu Jung sugjeron diçka thelbësore për punën terapeutike. Shpesh problemi nuk zgjidhet duke ndryshuar rrethanat e jashtme, por duke ndryshuar këndvështrimin nga i cili i shohim ato rrethana. Kur një pjesë e panjohur e vetes na flet dhe ne arrijmë ta dëgjojmë, jo ta shpjegojmë racionalisht, por ta lejojmë të na prekë, ndodh një zhvendosje e brendshme. Ajo që dukej si mur i pakalueshëm shfaqet papritur si kufi që mund të kapërcehet, sepse “uni” që e shikonte situatën nuk është më i njëjti “unë”.
Kjo lidhet ngushtë me konceptin e Jungut për individuimin, procesi i gjatë dhe të mosndalshëm i integrimit gradual të përmbajtjeve të pavetëdijshme (hija, anima/animus, dhe në fund Vetja si e tërë) në një personalitet gjithnjë e më të plotë. Ëndrra nuk është thjesht një mesazh i izoluar, por një hap në këtë udhëtim më të gjatë drejt tërësisë psikike.
Dhe ja ku vijmë te një paralajmërim i rëndësishëm i Jungut.
Vlen të shtohet diçka që Jung theksonte vazhdimisht se ky “tjetër” brenda nesh nuk duhet as idealizuar si burim urtësie të pastër, as demonizuar si kërcënim. Ai mund të sjellë njëkohësisht dritë dhe errësirë, udhëzim dhe kaos. Puna me ëndrrat, prandaj, kërkon një qëndrim të kujdesshëm, të durueshëm, shpesh me ndihmën e dikujt tjetër, terapist, ose në traditat e vjetra, “interpretuesi”, pikërisht sepse vetë-analiza rrezikon të projektojë mbi ëndrrën atë që vetëdija dëshiron të gjejë, në vend që të dëgjojë atë që ëndrra vërtet thotë.
Albert Vataj
- Sezoni i ri politik, Rama thërret në Pogradec drejtuesit politikë! Nesër mbledhje me ministrat - 23/08/2026
- “Luftoni për Trump!”/ Mbi 150 postime në një ditë, CNN zbulon besnikërinë e Natalie Harp ndaj Presidentit amerikan, çfarë shkroi ajo në ditën e sulmit në Kapitol - 23/08/2026
- Drejtësia nuk duhet të ndëshkojë - 23/08/2026