17.8 C
Tirana
20 / 11 / 2026

Dilema e Prokurorisë së Posaçme: Kush është funksionar i lartë, subjekt i posaçëm?

Nga Ilir Beqaj

Kanë kaluar afro shtatë vjet nga fillimi i funksionimit të Prokurorisë së Posaçme kundër Korrupsionit dhe Krimit të Organizuar. Gjatë kësaj periudhe, gjykatat e posaçme të shkallës së parë dhe të apelit janë përballur disa herë me një çështje thelbësore për përcaktimin e juridiksionit të tyre: kush është funksionar i lartë shtetëror dhe, më konkretisht, kush është subjekt i posaçëm sipas legjislacionit penal shqiptar?

Për këtë çështje ekzistojnë vendime gjyqësore që kanë shqyrtuar dhe, në raste të caktuara, nuk kanë pranuar cilësimin si subjekte të posaçme të drejtuesve të institucioneve të ndryshme shtetërore. Madje, më 29 korrik 2025, është shprehur edhe Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, duke zgjidhur një mosmarrëveshje kompetence ndërmjet Gjykatës së Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Tiranë dhe Gjykatës së Posaçme të Shkallës së Parë për Korrupsionin dhe Krimin e Organizuar.

Megjithatë, edhe në tetor 2026, Prokuroria e Posaçme vazhdon të paraqesë një interpretim të konceptit të funksionarit të lartë shtetëror që mbështetet te pozicioni hierarkik, rëndësia institucionale dhe varësia administrative e një institucioni nga Kryeministri.

Kjo ngre një dilemë juridike dhe institucionale: nëse legjislacioni përcakton në mënyrë shteruese kategoritë e subjekteve të posaçme dhe Gjykata e Lartë ka interpretuar shprehimisht këtë përcaktim, përse Prokuroria e Posaçme vazhdon të përdorë kritere të tjera për identifikimin e funksionarit të lartë?

1. Çfarë përcakton legjislacioni shqiptar?

Reforma në drejtësi e vitit 2016 krijoi një arkitekturë të re kushtetuese dhe ligjore për luftën kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar.

Neni 135, pika 2, i Kushtetutës së Republikës së Shqipërisë përcakton juridiksionin e gjykatave të posaçme, përfshirë kategoritë e funksionarëve të lartë ndaj të cilëve këto gjykata ushtrojnë kompetencën e tyre sipas përcaktimeve kushtetuese dhe ligjore.

Në vijim, neni 75/a i Kodit të Procedurës Penale përcakton kompetencën lëndore të gjykatave të posaçme. Në shkronjën “c” të këtij neni përfshihen edhe akuzat penale ndaj drejtuesve të institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura të përcaktuara në Kushtetutë ose në ligj.

Por ligjvënësi nuk është mjaftuar me këtë formulim të përgjithshëm.

Ligji nr. 95/2016, “Për organizimin dhe funksionimin e institucioneve për të luftuar korrupsionin dhe krimin e organizuar”, në nenin 3, pika 2, përcakton shprehimisht se cilët janë drejtuesit e institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura që përfshihen në këtë kategori.

Sipas kësaj dispozite, këta drejtues janë:

* Drejtori i Policisë së Shtetit;

* Shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura;

* Inspektori i Përgjithshëm i Inspektoratit të Lartë të Deklarimit dhe Kontrollit të Pasurive dhe Konfliktit të Interesave;

* Guvernatori i Bankës së Shqipërisë;

* Kryetari i Kontrollit të Lartë të Shtetit;

* Kryetari i Komisionit Qendror të Zgjedhjeve;

* Drejtori i Shërbimit Informativ Shtetëror.

Ky përcaktim ka rëndësi të veçantë. Ligjvënësi nuk ka përdorur një formulim të hapur, sipas të cilit çdo drejtues institucioni qendror mund të konsiderohet subjekt i posaçëm në varësi të rëndësisë së institucionit që drejton. Përkundrazi, ai ka individualizuar funksionet përkatëse.

Rrjedhimisht, fakti që një institucion është qendror, që e shtrin veprimtarinë në të gjithë territorin e Republikës së Shqipërisë, që është në varësi të Kryeministrit apo që drejtuesi i tij emërohet dhe shkarkohet sipas një procedure të caktuar, nuk mjafton vetvetiu për ta përfshirë këtë drejtues në listën e subjekteve të posaçme të përcaktuara nga ligji nr. 95/2016.

2. Çfarë ka vendosur Gjykata e Lartë më 29 korrik 2025?

Më 29 korrik 2025, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, me vendimin nr. 00-2025-1295, shqyrtoi një mosmarrëveshje kompetence ndërmjet një gjykate të juridiksionit të përgjithshëm dhe Gjykatës së Posaçme të Shkallës së Parë.

Mosmarrëveshja kishte lindur, ndër të tjera, nga pretendimi se drejtuesi i një agjencie shtetërore qendrore duhej të konsiderohej subjekt i posaçëm, për shkak të pozicionit të tij institucional.

Gjykata e Posaçme kishte arsyetuar se drejtuesi në fjalë nuk përfshihej në kategorinë e subjekteve të përcaktuara nga legjislacioni përkatës.

Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, duke shqyrtuar konfliktin e kompetencës, analizoi nenin 75/a të Kodit të Procedurës Penale dhe nenin 3, pika 2, të ligjit nr. 95/2016.

Në paragrafin 44 të vendimit, Kolegji riprodhon përcaktimin ligjor të drejtuesve të institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura.

Ndërsa në paragrafin 45 shprehet: “Kjo listë paraqitet si shteruese dhe nuk lë hapësirë për interpretim zgjerues.” Po në këtë paragraf, Kolegji thekson se neni 75/a i Kodit të Procedurës Penale duhet të interpretohet në mënyrë të pandashme dhe plotësuese me dispozitat e ligjit nr. 95/2016.

Kjo është pjesa thelbësore e vendimit. Gjykata e Lartë nuk e ka lënë të hapur mundësinë që lista e drejtuesve të institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura të zgjerohet përmes interpretimit të rëndësisë së një institucioni, hierarkisë së tij apo marrëdhënies së varësisë administrative. Përkundrazi, ajo ka përcaktuar se lista është shteruese.

Në përfundim, Kolegji Penal zgjidhi mosmarrëveshjen duke përcaktuar si kompetente Gjykatën e Shkallës së Parë të Juridiksionit të Përgjithshëm Tiranë.

Pra, nuk kemi të bëjmë thjesht me një diskutim teorik mbi kuptimin e funksionarit të lartë shtetëror. Kemi një interpretim të shprehur të Gjykatës së Lartë, të dhënë gjatë zgjidhjes së një konflikti real kompetencash.

3. Çfarë arsyeton Prokuroria e Posaçme në tetor 2026?

Më tetor 2026 Prokuroria e Posaçme ka trajtuar përsëri çështjen e cilësisë së funksionarit të lartë shtetëror tekstualisht “Së pari, Përcaktimi i kategorisë së funksionarëve të lartë shtetërorë, deduktohet nga ligjet që rregullojnë funksionimin e administratës shtetërore apo nga vetë ligjet specifike.”

Po aty, duke iu referuar legjislacionit për organizimin e administratës shtetërore dhe klasifikimin e pozicioneve të punës, prokuroria arsyeton: “Pra, sikundër në mënyrë të përsëritur është përcaktuar nga ligjvënësi, teksa përdor termin administratë shtetërore, si pjesëtarë të saj, në nivelin më të lartë parashikohen edhe titullarët e institucioneve në varësi të Kryeministrit, të cilët shfaqen si funksionarë të administratës shtetërore, pra si funksionarë shtetërorë të nivelit më të lartë […]”

Këto dy citime janë të rëndësishme sepse shprehin qartë metodën e interpretimit të përdorur nga prokuroria. Sipas kësaj metode, cilësia e funksionarit të lartë shtetëror mund të deduktohet nga legjislacioni i përgjithshëm për organizimin e administratës shtetërore, nga klasifikimi administrativ i pozicioneve dhe nga vendi që një institucion zë në hierarkinë e pushtetit ekzekutiv.

Në vijim të arsyetimit të saj, prokuroria i referohet edhe mënyrës së krijimit dhe organizimit të institucionit, kompetencave të titullarit dhe përgjegjësisë së tij përpara Kryeministrit.

Por këtu lind problemi juridik.

A mund të përdoret një klasifikim administrativ për të zgjeruar kategorinë e subjekteve të posaçme, kur ligji që rregullon institucionet e posaçme e ka përcaktuar shprehimisht këtë kategori dhe Gjykata e Lartë e ka konsideruar listën shteruese?

Nëse një drejtues institucioni është nëpunës civil i nivelit të lartë drejtues, kjo përcakton pozicionin e tij në sistemin e administratës publike.

Por a është kjo e barasvlershme me cilësinë e subjektit të posaçëm sipas legjislacionit që rregullon juridiksionin e gjykatave të posaçme?

Kjo është pikërisht çështja që kërkon një përgjigje juridike dhe jo thjesht administrative.

4. Hierarkia administrative nuk mund të zëvendësojë përcaktimin ligjor

Legjislacioni shqiptar njeh kategori të ndryshme funksionarësh dhe nëpunësish publikë.

Një drejtues institucioni mund të ketë përgjegjësi të konsiderueshme administrative, të administrojë fonde publike, të drejtojë një institucion me veprimtari kombëtare dhe të përgjigjet drejtpërdrejt përpara Kryeministrit.

Por asnjëra prej këtyre karakteristikave nuk e përfshin automatikisht në listën e subjekteve të posaçme të përcaktuara nga ligji nr. 95/2016.

Nëse ligjvënësi do të kishte synuar që çdo titullar i një institucioni qendror në varësi të Kryeministrit të konsiderohej subjekt i posaçëm, ai mund ta kishte parashikuar këtë shprehimisht.

Por ligjvënësi ka zgjedhur një teknikë tjetër: ka identifikuar funksionet konkrete.

Pikërisht kjo teknikë ligjore është konfirmuar nga Gjykata e Lartë në vendimin e datës 29 korrik 2025.

Prandaj, interpretimi që mbështetet te rëndësia administrative e institucionit nuk mund të shërbejë, në vetvete, si bazë për zgjerimin e një liste që Gjykata e Lartë e ka konsideruar shteruese.

Ky dallim nuk është formal.

Ai lidhet me parimin e ligjshmërisë, sigurinë juridike dhe parashikueshmërinë e zbatimit të ligjit.

Një funksionar publik duhet të jetë në gjendje të kuptojë nga legjislacioni në fuqi nëse i përket apo jo kategorisë së subjekteve të posaçme.

Kjo cilësi nuk duhet të varet nga një vlerësim i ndryshueshëm i organit procedues mbi rëndësinë e institucionit që ai drejton.

5. Përse vazhdon dilema pas vendimit të Gjykatës së Lartë?

Është e kuptueshme që gjatë viteve të para të funksionimit të institucioneve të posaçme të lindnin mosmarrëveshje për interpretimin e dispozitave të reja kushtetuese dhe ligjore.

Reforma në drejtësi krijoi institucione të reja, përcaktoi kompetenca të reja dhe kërkoi zhvillimin e një praktike gjyqësore për zbatimin e tyre.

Por situata është tjetër kur kanë kaluar afro shtatë vjet nga fillimi i funksionimit të këtyre institucioneve dhe kur Gjykata e Lartë është shprehur për një çështje konkrete interpretimi.

Vendimi i datës 29 korrik 2025 ka një rëndësi të veçantë sepse nuk kufizohet në përcaktimin e gjykatës kompetente për një çështje individuale.

Ai përmban edhe një arsyetim të përgjithshëm mbi mënyrën e interpretimit të listës së drejtuesve të institucioneve shtetërore qendrore ose të pavarura.

Prandaj, kur Prokuroria e Posaçme përdor kritere të tjera për të mbështetur cilësimin e funksionarit të lartë, lind nevoja të shpjegohet marrëdhënia ndërmjet këtyre kritereve dhe përcaktimit shterues të ligjit.

Nuk mjafton të argumentohet se një institucion është qendror, se titullari i tij emërohet nga Kryeministri apo se ai ushtron funksione të rëndësishme shtetërore.

Duhet të shpjegohet përse këto rrethana do të kishin rëndësi për përcaktimin e subjektit të posaçëm, pavarësisht listës së përcaktuar nga ligjvënësi.

6. Një çështje e sigurisë juridike dhe e funksionimit të institucioneve

Përcaktimi i subjekteve të posaçme nuk është një çështje që duhet të mbetet në varësi të interpretimeve të ndryshme institucionale. Ai lidhet me kufijtë e juridiksionit të posaçëm, me ndarjen e kompetencave ndërmjet organeve të drejtësisë dhe me garancitë që legjislacioni procedural u njeh personave ndaj të cilëve zhvillohet një procedim penal.

Një sistem drejtësie i bazuar në shtetin e së drejtës kërkon që kompetencat e institucioneve të përcaktohen nga ligji dhe të zbatohen në mënyrë të qëndrueshme.

Prokuroria ka të drejtë të paraqesë interpretimin e saj juridik dhe t’i kërkojë gjykatës ta shqyrtojë atë. Por kur ekziston një interpretim i shprehur i Gjykatës së Lartë për një dispozitë të caktuar, çdo qëndrim tjetër duhet të shpjegojë qartë përse nuk bie ndesh me atë interpretim. Përndryshe, rrezikohet që kufijtë e juridiksionit të posaçëm të varen nga mënyra se si organi procedues vlerëson hierarkinë dhe rëndësinë e institucioneve të administratës shtetërore. Dhe kjo do të krijonte një pasiguri që ligjvënësi ka synuar ta shmangë pikërisht përmes përcaktimit të shprehur të subjekteve të posaçme.

7. Përfundim: Kush e përcakton subjektin e posaçëm?

Pas afro shtatë vjetësh funksionimi të Prokurorisë së Posaçme dhe gjykatave të posaçme, pas disa vendimeve gjyqësore mbi cilësinë e subjekteve të caktuara dhe pas vendimit të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë të datës 29 korrik 2025, dilema mbi përcaktimin e funksionarit të lartë, subjekt i posaçëm, duhet të kishte marrë një përgjigje të qartë për kategorinë e drejtuesve të institucioneve qendrore ose të pavarura.

Ligji nr. 95/2016 përmban një listë të shprehur të këtyre drejtuesve.

Gjykata e Lartë ka arsyetuar se kjo listë është shteruese dhe nuk lejon interpretim zgjerues.

Megjithatë, në tetor 2026, Prokuroria e Posaçme vijon të mbështesë cilësimin e funksionarit të lartë në kritere të përgjithshme të hierarkisë dhe organizimit administrativ.

Prandaj, pyetja përfundimtare është e thjeshtë. Nëse ligjvënësi ka përcaktuar kush është subjekt i posaçëm dhe Gjykata e Lartë ka konfirmuar se lista përkatëse është shteruese, përse Prokuroria e Posaçme vazhdon të kërkojë përgjigjen te hierarkia administrative dhe jo te përcaktimi i shprehur i ligjit?

Sepse, në fund të fundit, cilësia e subjektit të posaçëm nuk mund të jetë rezultat i rëndësisë që organi i akuzës i atribuon një funksioni publik. Ajo duhet të jetë rezultat i ligjit.

Artikujt më të kërkuar

0
Would love your thoughts, please comment.x
()
x