Nga Ardit Rada
Më 15 korrik, Taulant Balla, kryetari i grupit parlamentar të Partisë Socialiste në pushtet, publikoi një fjalë të vetme për Rrjetin Ballkanik të Gazetarisë Investigative në Shqipëri: turp. Shkak u bë një postim në llogarinë personale në Facebook të Gjergj Erebarës, gazetar i identifikuar prej kohësh me BIRN-in, që përmbante një imazh të cilin edhe rrjeti për lirinë e shtypit që doli në mbrojtje të tij do ta përshkruante më vonë, kalimthi, si të modifikuar. Balla nuk u kufizua te imazhi apo te njeriu. Ia atribuoi postimin personal organizatës, iu referua Erebarës si redaktor dhe bashkëpunëtor i BIRN-it, përmendi Fondacionet për Shoqërinë e Hapur, agjencinë suedeze të zhvillimit, programet e Bashkimit Evropian dhe ambasadat e huaja si financues të saj, dhe njoftoi se do t’u drejtohej atyre drejtpërdrejt.
Një gjë le të thuhet së pari, pa asnjë rezervë. Kur një zyrtar i lartë i një partie në pushtet njofton se do t’ia çojë aktivitetin në Facebook të një gazetari financuesve të një redaksie të pavarur, kjo nuk është kritikë ndaj medias. Është presion shtetëror mbi financimin e gazetarisë, është e papranueshme në çdo juridiksion evropian ku Shqipëria synon të anëtarësohet, dhe nëse ndonjë pjesë e asaj që vijon citohet në mbështetje të tij, do të jetë cituar në mënyrë të pandershme.
Tani pjesa më e vështirë. Metoda e Ballës është ilegjitime. Pyetja që qëndron nën të nuk është. Dhe zhvillimi më domethënës i javës nuk është asgjë nga sa tha Balla, por ajo që ndodhi me identitetin publik të Gjergj Erebarës në ditët pasi ai foli.
Redaktimi i heshtur
Deri më 12 korrik, profili publik i Erebarës në Facebook mbante dy rreshta punësimi: gazetar në BIRN Albania, gazetar në Reporter.al, me lidhjen e faqes vetë. Faqja e tij si autor në Reporter.al e përshkruante, dhe në çastin kur shkruhen këto radhë ende e përshkruan, si redaktor i BIRN-it në Tiranë. Më 16 korrik, rrjeti SafeJournalists, në një deklaratë të shkruar në mbrojtje të tij, e cilësonte si kontribuues të jashtëm dhe jo si gazetar apo redaktor të stafit. Dhe brenda kësaj jave, rreshtat e punësimit u zhdukën nga profili. Kreu i profilit tani thotë: gazetar, Tiranë, Universiteti i Tiranës. Profesioni i mbijetoi redaktimit. Punëdhënësi jo.
Ne nuk e dimë kush i hoqi përkatësitë as me sugjerimin e kujt, dhe nuk pranojmë të hamendësojmë, sepse çdo motiv i mundshëm, kujdesi i tij vetjak, kërkesa e organizatës, këshilla e një avokati, u përshtatet provave njësoj. Por vargu i ngjarjeve nuk ka nevojë për motiv që të thotë diçka. Për gjashtë javë, ndërsa Erebara pagëzoi një lëvizje proteste, mbrojti kauzën e saj dhe festoi dëmet që ajo la pas, identiteti i tij në BIRN qëndronte në sy të publikut. Brenda pak ditësh pasi një zyrtar i partisë në pushtet kërcënoi se do t’ua çonte atë identitet financuesve të BIRN-it, ai identitet u çmontua. Ndarja midis gazetarit dhe qytetarit, të cilën Erebara e thirri më 15 korrik në mbrojtje të vet, jam gazetar, jam edhe qytetar, protestoj si qytetar, u ndërtua në mënyrë prapavepruese, nën zjarr, në cilësimet e profilit të një llogarie në Facebook. Ajo nuk ekzistonte në javët kur kishte rëndësi.
Çfarë qëndronte në sy të publikut
Dëshmitë e grumbulluara pas atij identiteti janë të dokumentuara, me data, dhe në pjesën më të madhe të botuara nga vetë BIRN-i.
Në fund të majit, ndërsa protestat e Zvërnecit po përhapeshin, Erebara propozoi në rrjetet sociale që lëvizja ta quante veten Revolucioni i Flamingove. Emri zuri vend brenda ditësh; është në parullat, në krijimtarinë vizuale dhe në mbulimin ndërkombëtar, dhe kronikanë asnjanës ia njohin autorësinë. Midis 19 qershorit dhe 10 korrikut, Reporter.al botoi me firmën e tij një varg pothuajse të përditshëm esesh në vetën e parë për lëvizjen: për revolucionet dhe fjalorin, për zemërimin dhe algoritmet, për shqetësimet e gabuara të Kryeministrit, dhe më 28 qershor një shkrim opinioni të titulluar Revolucioni si alternativë ndaj tranzicionit të pafund, teza e të cilit është vetë titulli. Më 21 qershor, një argument për turizmin dhe betonin doli nën kategorinë e lajmeve. Më 11 korrik, nga llogaria e tij personale, ai publikoi një pamje ekrani të vlerësimit të rrënuar të një restoranti, 1.2 yje në kulmin e sezonit, dhe u tall me Kryeministrin se dëmi po ecte më shpejt se riparimi. Dhe më 10 korrik, Reporter.al botoi një analizë të gjerë të hetimit policor për fushatën e vlerësimeve, të raportuar profesionalisht nga një gazetar i stafit, e cila në asnjë pikë nuk i bënte të ditur lexuesit se njeriu, të cilin faqja e vet e autorëve e quan redaktor të BIRN-it në Tiranë, e kishte pagëzuar lëvizjen nën hetim, kishte avokuar për të në po ato faqe për një muaj, dhe ishte protagonist publik i polemikës që artikulli mbulonte.
Erebara ka të drejtën e anshmërisë së vet. Ne e kemi mbrojtur, dhe vazhdojmë ta mbrojmë, të drejtën e tij për të protestuar, të drejtën e tij për të mos u frikësuar, dhe të drejtën e tij për të mos u quajtur terrorist apo sulmues nga një kor gazetarësh që provon mbiemra për një prokuror. Anshmëria është një e drejtë. E pajtueshme me infrastrukturën përmes së cilës ai e ushtroi, ajo nuk është. Esetë dolën në platformën e BIRN-it. Autoriteti i talljeve ishte i huazuar nga emri i BIRN-it. Tetë mijë e gjysmë ndjekës ishin grumbulluar përgjatë një karriere të zhvilluar nën emblemën e BIRN-it. Një njeri mund të jetë qytetar në kohën e vet. Ai nuk mund të jetë qytetar përmes kanaleve të shpërndarjes së një redaksie investigative, ndërkohë që redaksia e mbulon kauzën e tij si lajm, sepse në atë pikë anshmëria nuk është më e tija. Është institucionale.
Steka, me fjalët e vetë BIRN-it
Çështja tani i takon aty ku i ka takuar gjithnjë: jo njeriut, por institucionit, dhe standardit që institucioni shkroi për veten.
Vetëpërshkrimi institucional i BIRN-it e angazhon atë t’i ofrojë publikut informacion të paanshëm dhe të besueshëm. Ajo fjalë, i paanshëm, nuk është zbukurim. Është kundërshpërblimi i një kontrate. Është ajo që e dallon BIRN-in, sipas rrëfimit të vet, nga shtypi partiak që ai heton; është premisa mbi të cilën e financojnë ambasadat, programet evropiane dhe agjencitë e zhvillimit; është arsyeja pse gjetjet e tij citohen në raporte progresi dhe nëpër kancelari, në vend që të hidhen poshtë si avokati. Kodet e industrisë me të cilat BIRN-i e rreshton veten janë të qarta për atë që kërkon premisa: gazetarët duhet të shmangin veprimtaritë politike dhe të tjera të jashtme që cenojnë integritetin ose paanshmërinë, konfliktet e interesit duhen deklaruar dhe administruar, dhe lexuesi duhet të jetë gjithnjë në gjendje të dallojë lajmin nga opinioni. Një stekë e lartë, e vendosur vullnetarisht, e reklamuar ndërkombëtarisht dhe e faturuar çdo vit.
Pyetja që kjo çështje i shtron BIRN-it është nëse steka ekziston në praktikë, dhe sjellja e organizatës deri më sot sugjeron një përgjigje me të cilën ajo duhet të ndihet keq. Shihni çfarë thonë vetë materialet e saj se kush është Erebara. Faqja e autorit: redaktor i BIRN-it në Tiranë. Lista e botuar e stafit të BIRN Albania: shtatë emra, një drejtor ekzekutiv, një kryeredaktor, pesë gazetarë, dhe asnjë Erebarë. Profili i tij, deri këtë javë: gazetar në BIRN Albania. Mbrojtësit e tij, këtë javë: kontribuues i jashtëm. Katër përshkrime, të vëna në punë sipas një skeme që çdo auditues do ta njihte. Titulli zgjerohet kur autoriteti hyn në punë dhe tkurret kur shfaqet përgjegjësia. Ai është redaktor në faqen e autorëve dhe kontribuues në dosjen e mbrojtjes, koleg kur fiton çmime dhe i jashtëm kur një kryetar grupi parlamentar nis të përmendë financuesit.
Mund të ketë poshtë një arkitekturë të pafajshme: BIRN Albania dhe rrjeti rajonal i BIRN-it janë subjekte të veçanta, titujt migrojnë, faqet e stafit vjetrohen. Nëse është kështu, ndreqja kushton një paragraf dhe BIRN-i duhet ta botojë sot. Por ajo që organizata nuk mund të bëjë, sipas standardeve të veta, është ajo që po bën tani, pra ta lërë paqartësinë të punojë në të dyja drejtimet dhe të shpresojë që java të kalojë. Një redaksi investigative që u kërkon organigrama, kontrata dhe pronësi përfituese të gjithë atyre që mbulon, nuk mund t’u përgjigjet pyetjeve për emblemën e vet duke e redaktuar në heshtje vetë emblemën.
Pse “kontribuues i jashtëm” nuk është rrugëdalje
Le të supozojmë se pozicioni i tërheqjes është i saktë. Le të supozojmë se Erebara është, dhe ka qenë, kontribuues i jashtëm. Pyetja institucionale nuk zvogëlohet. Mprehet.
Sepse atëherë dëshmitë lexohen kështu: redaktorët e BIRN-it, stafi, emrat e të cilëve figurojnë vërtet në listën e botuar, zgjodhën të botojnë një rrjedhë pothuajse të përditshme avokatie në vetën e parë nga një pjesëmarrës publik i një lëvizjeje politike të gjallë, nën emblemë, një pjesë e saj e klasifikuar si lajm, gjatë pikërisht asaj periudhe kur po ajo redaksi mbulonte atë lëvizje, fushatën e saj të bojkotit dhe përgjigjen policore ndaj saj, pa asnjë rresht deklarimi askund. Një kontribuues i jashtëm nuk e porosit dot veten. Dikush i redaktoi ato ese. Dikush e klasifikoi njërën prej tyre si Lajme. Dikush vendosi që analiza e 10 korrikut për hetimin policor nuk kishte nevojë për shënim për konfliktin e interesit. Këto janë vendime editoriale, u morën nga vetë redaksia e BIRN-it, dhe riklasifikimi i statusit të punësimit të autorit e zhvendos përgjegjësinë për to lart, jo jashtë. Mbrojtja e kontribuuesit nuk e izolon institucionin. Ajo akuzon redaktimin.
Ky është dallimi midis pyetjes së këtij artikulli dhe kërcënimit të Ballës. Balla do që financuesit e BIRN-it ta ndëshkojnë atë për politikën e tij. Ne të tjerët duam që BIRN-i të jetë pikërisht ajo që u tha financuesve se ishte. Pyetja e donatorëve, nëse po e bëjnë punën e tyre, nuk është ajo që do t’u çojë Balla. Është pyetja e qeverisjes së brendshme: ku është kodi editorial i botuar, ku është politika e deklarimit për kontribuuesit e angazhuar në kauzat që redaksia mbulon, ku është regjistri se kush mban çfarë titulli, dhe pse asnjë nga këto mekanizma nuk prodhoi një fjali të vetme deklarimi në gjashtë javë mbulimi ku ajo kërkohej haptazi. Një organizate të financuar për të qenë model transparence nuk duhet t’ia shpjegojë modelin një kryetar grupi parlamentar me mëri.
Sa vlente certifikata
Ajo që ndryshon këtë javë është më shumë se sikleti i një redaksie.
Paanshmëria e llojit që shet BIRN-i nuk është veti e artikujve të veçantë. Është garanci mbi tërë prodhimin. Lexuesi që i beson një hetimi të BIRN-it nuk i verifikon dokumentet e tij për së dyti. Ambasada që citon raportimin e tij në një raport progresi nuk i përsërit intervistat e tij. Redaktori i huaj që merr rindërtimin e tij të ngjarjeve shqiptare nuk porosit një të dytë. Atë punë e bën etiketa, dhe ky është krejt funksioni ekonomik i standardit: ai i përjashton pohimet e institucionit nga zbritja që çdo lexues ia aplikon medias partiake. Përjashtimi është një certifikatë, dhe certifikatat zhvlerësohen nga dështimi i procesit, jo nga dështimi i një fakti të vetëm.
Çështja Erebara e zhvlerëson procesin pikërisht në atë fushë mbulimi ku ai mund të verifikohej. Për gjashtë javë, zëri më prodhimtar në Reporter.al për Revolucionin e Flamingove ishte një njeri që e kishte pagëzuar lëvizjen, e kishte përkrahur çdo ditë dhe kishte festuar dëmet e saj kolaterale, ndërkohë që faqja e mbulonte po atë lëvizje si lajm, dhe asnjë lexuesi nuk iu tha asgjë nga këto. Që do të thotë se korpusi që formësoi kuptimin vendas dhe ndërkombëtar të këtyre protestave, rindërtimi që e gjurmon fushatën e bojkotit deri te forumet e Reddit-it, kornizimi i 10 korrikut i hetimit policor si shantazh ndaj protestës, kronika e vazhdueshme e rritjes dhe kuptimit të lëvizjes, nuk mund të citohet më si asnjanës. Jo sepse ndonjë fjali e tij është treguar e rreme. Sepse lexuesi tani e di se dora e një pjesëmarrësi mund të jetë kudo në të dhe nuk u deklarua askund në të. Një konflikt i deklaruar është një zbritje që lexuesi mund t’ia aplikojë një artikulli. Një konflikt i fshehur është një zbritje që lexuesi duhet t’ia aplikojë gjithçkaje.
Dhe dyshimi nuk rri me edukatë brenda qershorit dhe korrikut, sepse dështimet e procesit nuk rrinë kurrë. Çdo pohim që BIRN-i ka botuar ndonjëherë ndahet tani në dy lloje. Janë pohimet që qëndrojnë mbi dokumente të botuara, kontrata, dosje gjyqësore, regjistra pronash, zëra buxheti, dhe ato mbijetojnë mbi dokumentacionin e tyre, siç kanë mbijetuar gjithnjë, sepse një kontratë e rrjedhur nuk pyet se kush e redaktoi shkrimin rreth saj. Dhe janë pohimet që qëndronin mbi emblemën: kornizimet, përzgjedhjet, karakterizimet, shkrimet ku besimi i lexuesit tek institucioni mbushte boshllëqet që linte burimi. Lloji i parë nuk humbet asgjë këtë javë. Lloji i dytë humbet të vetmen gjë që e mbante në këmbë. Ne nuk pohojmë se arkivi i BIRN-it është i gabuar. Ne pohojmë diçka që një organizatë investigative duhet ta gjejë dukshëm më të rëndë: se që nga kjo javë, askush nuk është i detyruar të supozojë se ai është i saktë. Prezumimi i paanshmërisë ishte pasuria. Prezumimi është ai që vdiq, dhe nuk e vrau Taulant Balla as ndonjë armik i gazetarisë së pavarur. U shpenzua, publikisht, nga njerëzit të cilëve u ishte besuar.
Çfarë vihet në lojë, thënë troç
Gazetaria nuk është aktivizëm politik. Fjalia tingëllon si parullë derisa një javë si kjo tregon sa kushton shkelja e saj. Sektori i gazetarisë së pavarur në Shqipëri është i vogël, i financuar nga jashtë, dhe nën një qeveri që e ka kaluar javën e fundit duke bërë prova me fjalorin e ndjekjes penale kundër protestës digjitale. Në atë mjedis, paanshmëria e redaksisë kryesore investigative nuk është çështje etikete të brendshme profesionale, por parzmorja kolektive e sektorit. Çdo ambasadë që citon një hetim të BIRN-it, çdo gjykatë që i mbijeton shqyrtimit sepse shqyrtimi shihej si asnjanës, çdo gazetar i ardhshëm që ka nevojë që etiketa i pavarur të thotë diçka, mbahet nga besueshmëria e asaj fjale të vetme në atë deklaratë të vetme misioni. Erebara kaloi gjashtë javë duke e zbrazur llogarinë. Përgjigjja e BIRN-it, deri më sot, ka qenë të redaktojë kartelën e nënshkrimit.
Pyetjet të cilave BIRN-i duhet t’u përgjigjet shtrohen, pra, këtu, publikisht, dhe u detyrohen lexuesve që i besuan etiketës dhe financuesve që paguan për të. Cili është statusi i Erebarës, dhe që kur. Pse faqet e vetë organizatës nuk pajtohen për të. A e kërkoi BIRN-i heqjen e emrit të vet nga profili i tij këtë javë. Kush i redaktoi dhe i klasifikoi esetë e tij gjatë periudhës së protestave, dhe kush miratoi gjashtë javë mbulim të një polemike ku ai ishte i përfshirë, pa asnjë fjali deklarimi. Organizata ka kaluar një dekadë duke i mësuar publikut shqiptar se refuzimi i një institucioni për t’iu përgjigjur pyetjeve të dokumentuara është vetë një përgjigje. Ajo e di saktësisht si do të lexohet heshtja e saj.
Steka ishte e vetë BIRN-it. Askush nuk ia imponoi, askush nuk ia fryu, dhe askush nuk po i kërkon organizatës të kapërcejë diçka që nuk e ndërtoi vetë. Financuesit e saj e blenë, lexuesit e saj e besuan, dhe hetimet e saj e zbatojnë ndaj kujtdo tjetër. E vetmja pyetje që mbetet është nëse ajo vlen edhe në shtëpi, dhe java që sapo u mbyll nuk është një përgjigje inkurajuese.
- Konflikti SHBA-Iran është në kulmin e tij/ Nata e gjashtë e bombardimeve amerikane, Teherani kërcënon të gjithë Gjirin Persik - 17/07/2026
- Programi i ri për biznesin, Ibrahimaj: Qeveria do të jetë partnere e investimeve dhe rritjes së sipërmarrjes - 17/07/2026
- Andy Burnham zgjidhet zyrtarisht lider i Laburistëve, së shpejti merr detyrën e kryeministrit të Britanisë - 17/07/2026