Një projekt orientimi në karrierë tregon se nëndrejtori mund të jetë ura që
lidh shkollën, familjen dhe mësuesin rreth një qëllimi të përbashkët: suksesit
të çdo nxënësi.
Nga Ermira TOCA, nëndrejtoreshë
Në moshën 15–18 vjeç, nxënësit marrin disa nga vendimet më të rëndësishme të jetës: çfarë do të studiojnë, cilën fushë do të ndjekin dhe si do ta ndërtojnë të ardhmen. Shpesh i marrin këto vendime me pak informacion, nën presionin e pritshmërive dhe pa një plan të qartë. Këtë realitet kisha parasysh kur, në kuadër të Programit të Trajnimit të Detyrueshëm Përgatitor për Drejtues të IAP (Shkolla e Drejtorëve, Brezi VII, 2024–2025), realizova praktikën profesionale në një gjimnaz të Tiranës me projektin “Hapat drejt karrierës sime”.
Dy të tretat e nxënësve: “Nuk jam i informuar”
Projekti nisi me një pyetje të thjeshtë: sa të përgatitur ndihen nxënësit tanë për të zgjedhur rrugën e tyre? Përgjigjet ishin një thirrje për veprim. Nga 192 nxënës të klasave X–XII që plotësuan pyetësorin, 123, pra rreth dy të tretat, u shprehën se ndihen pak ose aspak të informuar për mundësitë e karrierës në Shqipëri dhe jashtë saj. Analiza nxori në pah katër mangësi: shkolla nuk kishte një strukturë të qëndrueshme për orientimin në karrierë; mungonte një hapësirë e dedikuar me burime të përditësuara; prindërit nuk përfshiheshin në mënyrë të organizuar; mësuesit nuk ishin trajnuar mjaftueshëm për ta integruar këtë temë në mësim. Pikërisht këtu e pashë rolin e nëndrejtorit. Ai nuk është vetëm administrator i proceseve. Ai është koordinatori që i vë në lëvizje të gjithë aktorët rreth suksesit të çdo nxënësi.
Një urë mes tri botëve
Orientimi në karrierë nuk mund të jetë punë e një personi të vetëm. Nxënësi ka nevojë të ndihet i mbështetur njëkohësisht nga shkolla, nga familja dhe nga mësuesit që e njohin më mirë në klasë. Detyra ime ishte t’i lidhja këto tre forca në një partneritet funksional.
Prindi: nga spektator në partner. Të dhënat treguan një gatishmëri të madhe. 69% e prindërve thanë se flasin çdo javë me fëmijët për të ardhmen profesionale, 72% u shprehën shumë të gatshëm të mbështesin zgjedhjen e pavarur të fëmijës, ndërsa 84% deklaruan se do të merrnin pjesë në takime këshillimi për karrierën. Kjo gatishmëri kërkonte një strukturë që ta kthente në veprim. Organizuam takime të hapura ku prindërit u njohën me rëndësinë e orientimit profesional dhe diskutuan për prirjet e fëmijëve të tyre. Disa prej tyre u bënë vetë pjesë e paneleve dhe ndanë me nxënësit përvojën e tyre profesionale.
Mësuesi: me mjete konkrete. 53% e mësuesve e vlerësonin si vetëm “të kënaqshëm” bashkëpunimin me prindërit për orientimin profesional, ndërsa 23% e quanin të dobët. Ata kishin nevojë për mbështetje. Koordinova trajnime për stafin pedagogjik mbi testet e interesave profesionale (si modeli Holland), planifikimin e karrierës dhe zhvillimin e kompetencave të shekullit XXI. Mësuesit kujdestarë dhe ata të lëndëve filluan ta integrojnë orientimin profesional në orët e tyre, duke e bërë pjesë të përditshme të mësimit dhe jo një aktivitet të veçuar.
Nxënësi: në qendër. Krijuam Këndin e Karrierës, një hapësirë me guida për arsimin e lartë, modele CV-sh dhe letrash motivimi, si dhe një kompjuter me akses në platforma orientimi. Çdo nxënës ndërtoi dosjen e vet personale të karrierës, me interesat, rezultatet e testeve dhe reflektimet për profesionet që e tërheqin. Me psikologun e shkollës u kujdesëm që vendimmarrja të shoqërohej edhe me mbështetje emocionale, sepse zgjedhja e karrierës sjell shpesh pasiguri dhe presion.
Java e Karrierës: kur shkolla hapet drejt botës reale
Kulmi i projektit ishte Java e Karrierës, me më shumë se dhjetë aktivitete të koordinuara me partnerë të jashtëm, prindër dhe stafin e shkollës. Nxënësit u takuan me mjekë, inxhinierë dhe sipërmarrës. Dëgjuan historitë e ish-nxënësve të suksesshëm, mësuan të shkruajnë CV-në dhe të ndërtojnë profilin në Europass, dhe hartuan planin e tyre individual të zhvillimit. Kjo përputhej me sugjerimin e vetë mësuesve: 44% e tyre i kishin vlerësuar takimet me profesionistë si mënyrën më efektive për të frymëzuar nxënësit.
Çfarë ndryshoi dhe çfarë mësuam
Rezultatet dolën qartë. Mbi 85% e nxënësve të intervistuar raportuan përmirësim të ndjeshëm në njohuritë për rrugët akademike dhe profesionale. Bashkëpunimi tripalësh nxënës–mësues–prind u forcua dhe komunikimi u bë më i qëndrueshëm.
Nxënësit fituan vetëbesim dhe aftësi të buta: komunikim, punë në grup, të menduar kritik dhe prezantim. Interesi i prindërve për aktivitetet e shkollës u rrit dukshëm. Projekti pati edhe sfida. Disa aktivitete u mbivendosën me orarin mësimor, disa bashkëpunime të jashtme nuk u realizuan për mungesë kohe ose fondesh, dhe përfshirja e prindërve nuk ishte njësoj e fortë në të gjitha klasat. Këto janë mësime të vlefshme: orientimi në karrierë duhet planifikuar që në fillim të vitit, me kohë të dedikuar dhe me mekanizma të qartë komunikimi me familjet.
Një mësim për drejtuesit
Kjo përvojë më bindi se nëndrejtori ka një pozicion unik në shkollë. Ai është mjaft afër klasës për të njohur nevojat e nxënësve dhe mjaft afër vendimmarrjes për të ndërtuar struktura që zgjasin. Kur merr përsipër të lidhë prindërit, mësuesit dhe nxënësit rreth një qëllimi të përbashkët, shkolla bëhet vend ku nxënësi mëson se si ta planifikojë jetën, jo vetëm lëndët.
“Njih veten. Planifiko të ardhmen. Ndërto suksesin” Kjo ishte motoja e projektit tonë. Besoj se është edhe misioni i çdo drejtuesi që dëshiron që nxënësit e tij të dalin nga shkolla jo vetëm me diplomë, por edhe me një rrugë të qartë përpara.
Foto e fundit: Modeli i klasës së këshillimit të karrierës
